Problemy z tarczycą - jak je zdiagnozować?
Problemy z tarczycą - jak je zdiagnozować?

Pilnujesz diety a waga z tygodnia na tydzień idzie w górę? A może przeciwnie – nikniesz w oczach? Coraz trudniej ci się skoncentrować a senność nie opuszcza cię nawet po porządnej kawie? Ciągle ci zimno a serce zaczyna czasami kołatać zupełnie bez powodu? To tylko niektóre z typowych objawów pewnych schorzeń tarczycy. Gruczoł ten wytwarza hormony niezbędne w metabolizmie zachodzącym w komórkach ludzkiego ciała, zwłaszcza w odniesieniu do gospodarki makroelementami takimi jak wapń i fosfor. Zaburzenia funkcjonowania tarczycy bywają trudne do zdiagnozowania, dlatego dobrze jest wiedzieć, jakie symptomy powinny skłonić nas do udania się po pomoc specjalistyczną.

Co to jest tarczyca i za co odpowiada?

Tarczyca to jeden z gruczołów znajdujących się w ciele człowieka i innych kręgowców. Gruczoły to struktury, których zadaniem jest wydzielanie substancji niezbędnych dla zachodzenia pewnych procesów życiowych. Tarczyca wydziela hormony: trijodotyroninę (T3), tyroksynę (T4) oraz kalcytoninę.

Trijodotyronina to główny hormon tarczycy. Reguluje on procesy przemiany materii oraz stymuluje wzrost. To właśnie dzięki T3 nasz organizm może czerpać energię z węglowodanów i tłuszczów, powstają substancje działające antagonistycznie do insuliny a my odczuwamy ciepło. Tyroksyna jest niezbędna do prawidłowego metabolizowania tłuszczów oraz wchłaniania glukozy z przewodu pokarmowego i jej wykorzystywania przez komórki. Jest niezbędna dla zachowania płodności i laktacji. Kalcytonina reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową organizmu, przez co wpływa na gęstość kości.

Wszystkie hormony wydzielane przez tarczycę są człowiekowi niezbędne do prawidłowego funkcjonowania.

Hormony tarczycy – jakie badania są zlecane najczęściej?

Jeśli na podstawie opisanych objawów lekarz pierwszego kontaktu będzie podejrzewał schorzenie tarczycy, prawdopodobnie jeszcze przed wystawieniem skierowania do endokrynologa, zaleci przeprowadzenie pewnych badań. Ich wykonanie jest bardzo proste i niemal bezbolesne. Wystarczy zgłosić się do laboratorium i oddać krew.

W ramach weryfikacji stanu tarczycy, możesz otrzymać skierowanie na następujące badania:

  • TSH: oznaczenie poziomu hormonu tyreotropiny, wydzielanego przez przysadkę mózgową, który z kolei pobudza wydzielanie hormonów przez tarczycę.
  • FT3: oznaczenie poziomu hormonu trijodotyroniny (T3).
  • FT4: oznaczenie poziomu hormonu tyroksyny (T4).
  • TG: oznaczenie poziomu tyreoglobuliny (TG) – białka produkowanego przez tarczycę.
  • Anty TG: wykazanie, czy organizm produkuje przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie.
  • Anty TPO: wykazanie, czy organizm produkuje przeciwciała przeciwko enzymowi peroksydazie tarczycowej, wydzielanemu przez tarczycę.
  • TRAb: wykazanie, czy organizm produkuje przeciwciała przeciwko hormonowi tyreotropinie (TSH).

Kto jest najbardziej narażony na choroby tarczycy?

Na rozwój chorób tarczycy wpływ mają zarówno czynniki środowiskowe, jak i genetyczne. Dziedziczenie dotyczy zwłaszcza chorób autoimmunologicznych, takich jak Hashimoto, a także nowotworów. Istotnym jest, że dziedziczeniu nie podlega samo schorzenie, ale predyspozycja do zapadnięcia na nie. Mając świadomość, że rodzice czy dziadkowie chorowali, warto więc przykładać jeszcze większą wagę do profilaktyki.

Najbardziej na rozwój chorób tarczycy narażone są osoby, w których diecie jest za dużo lub za mało jodu i selenu. Ryzyko zwiększa również radioterapia przeprowadzona w obrębie szyi, głowy oraz śródpiersia, a także stosowanie pewnych leków (np. przy leczeniu arytmii). Bardzo niebezpieczne jest narażenie na pestycydy i inne środki chemiczne (obecnie już niedozwolone w UE, takie jak BPA czy ftalany). O choroby tarczycy sami proszą się palacze.

Zdecydowanie częściej na choroby tarczycy zapadają kobiety (9 zachorowań na 10). Wynika to z większego stopnia skomplikowania ich układu hormonalnego, a także z częstego stosowania leków hormonalnych regulujących płodność.

Najczęstsze choroby tarczycy – objawy

Tarczyca to niewielki ale skomplikowany narząd, posiadający liczne funkcje i wydzielający różnego typu substancje. Zachwianie równowagi jego pracy może powodować rozwijanie się wielu chorób. Poniżej krótko scharakteryzowano najczęstsze z nich.

Niedoczynność tarczycy

W tym stanie tarczyca wydziela zbyt mało hormonów, aby mogły one zaspokoić zapotrzebowanie całego organizmu i wszystkich procesów, w których substancje te biorą udział. Pierwszym niepokojącym objawem jest przeważnie przybieranie na wadze, nawet pomimo zmniejszonego apetytu, a także uczucie spuchnięcia.

Tętno oraz ciśnienie krwi spadają. Choremu jest ciągle zimno a jego skóra jest blada i chłodna. Pojawiają się dokuczliwe zaparcia, senność, poczucie zmęczenia, zaburzenia pamięci i spadek nastroju. Bardzo charakterystycznym objawem jest przerzedzanie się zewnętrznej części brwi.

Nadczynność tarczycy

Odwrotnością niedoczynności tarczycy jest jej nadczynność, czyli nadmierne wydzielanie hormonów, prowadzące do licznych patologii. Na początku pacjent może nawet być zadowolony z takiego stanu rzeczy – bardzo często pojawia się spadek wagi przy jednoczesnym wzroście apetytu, a więc jemy i chudniemy.

Niestety jest to związane z niebezpiecznym przyspieszeniem całego metabolizmu. Chorego zaczynają męczyć przewlekłe biegunki. Zwiększa się tętno i ciśnienie krwi, pojawia się uczucie kołatania serca. Pacjent poci się, jego skóra jest ciepła i wilgotna. Dochodzi do drżenia kończyn. Typowy jest wytrzeszcz oczu. Chory słabo sypia, jest płaczliwy i rozdrażniony, często odczuwa niepokój i wzmożone napięcie.

Choroba Hashimoto

Hashimoto to choroba autoimmunologiczna. Organizm zaczyna identyfikować jako wroga własną tarczycę. W efekcie stara się ją zwalczyć, co może prowadzić do uszkodzenia tego narządu. W efekcie może dochodzić do niedoczynności tarczycy, która w tym przypadku jest objawem, a nie samą chorobą.

Do objawów choroby Hashimoto zaliczamy wszystkie te typowe dla niedoczynności. Typowe są łamliwe paznokcie i wypadanie włosów. Może dojść do powiększenia języka oraz do bólów mięśni. Nierzadko objawom fizycznym towarzyszy również depresja. W przypadku kobiet charakterystyczne stają się obfite i długotrwałe miesiączki.

Zapalenie tarczycy

Stan zapalny tarczycy oznacza zaatakowanie tego narządu przez patogeny – bakterie, wirusy lub grzyby. Zakażenie jest najczęściej konsekwencją innej choroby w obrębie górnych dróg oddechowych. Czynnikami ryzyka są również świnka, odra oraz mononukleoza.

Łagodny lub wcześnie wykryty stan zapalny tarczycy można najczęściej opanować za pomocą standardowych leków, stosowanych przy infekcjach. Zbyt późne zdiagnozowanie problemu może natomiast doprowadzić do rozwinięcia się przewlekłej niedoczynności tarczycy. Przejściowe stany zapalne tarczycy występują często w trakcie ciąży i mają tendencję do samoistnego zanikania.

Wole tarczycy

Wyraźne zgrubienie szyi, pojawiające się w przebiegu chorób tarczycy, nazywamy wolem. Ta nieestetyczna zmiana świadczy o nieprawidłowości w funkcjonowaniu tego organu. W diagnostyce przydatne jest badanie USG tarczycy.

Wyróżniamy wiele typów wola tarczycowego. Podziału można dokonywać pod względem położenia zmiany (np. wole zamostkowe), ale najważniejsza jest jego struktura i budowa. W wolu guzkowym obecne są zmiany o guzkowatym charakterze. Zwłaszcza niebezpieczne dla zdrowia jest wole guzkowe toksyczne, wydzielające nadmiar hormonów, co prowadzi do rozregulowania funkcji organizmu.

Choroba Gravesa-Basedowa

Kolejną z chorób autoimmunologicznych, w toku których dochodzi do niszczenia tarczycy przez własne przeciwdziała organizmu, jest choroba Gravesa-Basedova. Tym razem jednak upośledzone komórki tarczycy zaczynają wydzielać za dużo hormonów, co prowadzi do wystąpienia objawów nadczynności tarczycy.

Pacjenci tracą masę mięśniową, ich włosy są cienkie i się przetłuszczają. Na skutek rozrostu tarczycy, powiększa się obwód szyi, co może prowadzić do uczucia duszności. Występuje spadek libido a w przypadku mężczyzn – zaburzenia erekcji.

Rak tarczycy

Najpoważniejszym, ale jednocześnie najrzadziej diagnozowanym schorzeniem tarczycy, jest jej nowotwór. Zaledwie 1% notowanych raków złośliwych to te dotyczące tarczycy. Wczesna diagnoza daje bardzo dobre rokowania i wysokie szanse na całkowite wyleczenie.

Część pacjentów wyczuwa na szyi guz. Typowe jest również powiększenie szyjnych węzłów chłonnych. Mogą pojawić się nagłe trudności z połykaniem, duszności oraz chrypka. Niestety nieswoistość symptomów sprawia, że nadal rak tarczycy jest diagnozowany zbyt późno, gdy dochodzi już do przerzutów (najczęściej umiejscawiają się one w płucach, wątrobie i kościach).

Wpływ chorób tarczycy na organizm

Destabilizacja gospodarki hormonalnej organizmu w przebiegu chorób tarczycy może powodować objawy w obrębie wielu innych narządów. W pierwszej kolejności po stwierdzeniu choroby tarczycy, należy zweryfikować stan nerek – obrzęki są skutkiem osłabienia zdolności filtracji. Dlatego też chorym zaleca się dietę lekką dla nerek oraz wypijanie dużej ilości wody.

Mniejszą efektywność odnotowuje również wątroba. Oznacza to spowolniony metabolizm, co często prowadzi do przybierania na wadze. Ponownie kluczowe będzie trzymanie ścisłej diety, opracowanej przez specjalistę – dietetyka z poradni chorób metabolicznych.

Czy można żyć bez tarczycy?

Leczenie wielu chorób (np. nowotworów) odbywa się poprzez całkowite lub częściowe usunięcie tarczycy. O ile bez samego narządu da się żyć, to już hormony trzeba suplementować w postaci leku.

Do niepożądanych efektów usunięcia tarczycy należy również przyrost wagi ciała, zaparcia, wypadanie włosów, a także przewlekłe zmęczenie i senność oraz obniżenie nastroju.

Na prawidłowe funkcjonowanie organizmu i dobre samopoczucie wpływ mają setki zmiennych. W przypadku gruczołów i wydzielanych przez nie hormonów, diagnostyka zaburzeń może być skomplikowana z uwagi na niejednoznaczność objawów. Z tego też powodu nadal wiele chorób tarczycy diagnozuje się zbyt późno albo też leczy nieprawidłowo. Na szczęście świadomość w tym temacie wzrasta – zarówno wśród lekarzy rodzinnych, którzy coraz częściej kierują pacjentów do endokrynologów, jak i w samym społeczeństwie.

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper Premium