Ogólne zasady udzielania pierwszej pomocy poszkodowanemu przy złamaniu kończyny dolnej lub górnej obejmują szereg specjalistycznych czynności. Mają one na celu opatrzenie miejsca urazu i unieruchomienie kończyny w pozycji zastanej. Złamana kończyna wymaga również natychmiastowej interwencji lekarskiej. Specjalista powinien bezwzględnie ocenić stopień złamania i wdrożyć odpowiednie leczenie, by złamana kończyna mogła niebawem wrócić do pełnej sprawności. Jak wygląda pierwsza pomoc przy złamaniu kończyny? Co zrobić, by unieruchomić kończynę, jednocześnie nie pogłębiając urazu? Podpowiadamy!

Złamana kończyna – jak rozpoznać złamanie?

Każdego dnia jesteśmy narażeni na mniej bądź bardziej poważne wypadki. Pomimo zachowania nadmiernej ostrożności wystarczy niekiedy moment, by doprowadzić do niefortunnego urazu. Złamanie, bo to właśnie je weźmiemy pod lupę, najczęściej dotyka dzieci, które uwielbiają wszelkiego rodzaju aktywność oraz osoby w wieku senioralnym zmagające się z osteoporozą. Czym jest złamanie kości? Najprościej mówiąc, jest to całkowite bądź częściowe przerwanie ciągłości kości. Niekiedy prowadzi ono również do uszkodzenia pobliskich struktur. Złamaniu kończyny zazwyczaj towarzyszy silny ból, zasinienie i obrzęk w miejscu urazu. Objawy te zaczynają ulegać nasileniu, czego nie wolno bagatelizować.

Jakie są rodzaje złamań kości? Wyróżniamy złamanie zamknięte, które nie prowadzi do uszkodzenia skóry oraz złamanie otwarte, na skutek którego powłoka skórna ulega rozerwaniu, elementy kostne wydostają się natomiast na zewnątrz.

Złamanie kości możemy również podzielić na złamanie z przemieszczeniem oraz złamanie bez przemieszczenia. Bez względu na charakter doznanego urazu należy niezwłocznie pomóc osobie poszkodowanej. Zanim jeszcze podejmiemy jakiekolwiek środki, koniecznie zadbajmy o własne zdrowie. Pierwsza pomoc przedmedyczna może zostać udzielona dopiero w momencie, gdy nie istnieje realne zagrożenie życia.

Jak udzielić pierwszej pomocy przy złamaniu kończyny?

Ogólne zasady udzielania pierwszej pomocy przy złamaniu kończyny dolnej lub górnej zakładają zapoznanie się ze stanem zdrowia poszkodowanego i zlokalizowanie miejsca urazu. O ile istnieje taka możliwość, warto zaopatrzyć się w jednorazowe rękawiczki chirurgiczne, bandaż elastyczny oraz przedmiot, który umożliwia unieruchomienie kończyny. Zdajemy sobie sprawę, że nie zawsze jest to możliwe! Wówczas należy wykorzystać przedmioty znajdujące się w zasięgu wzroku.

Jak unieruchomić złamaną kończynę? W przypadku złamania zamkniętego należy unieruchomić kość oraz dwa stawy, które z nią sąsiadują. Jeżeli do uszkodzenia ciągłości kości doszło w obrębie stawu, wówczas unieruchamiamy go z użyciem chusty trójkątnej, a także sąsiadujące z nim dwie kości. Co istotne, nie wykonujemy gwałtownych ruchów i nie staramy się zmienić pozycji kończyny, gdyż może to prowadzić do pogłębienia doznanego urazu.

Złamanie otwarte niewątpliwie budzi obawy związane z udzielaniem pierwszej pomocy. Co w tej sytuacji zrobić? Unieruchomienie kończyny rozpoczynamy od zatamowania krwotoku. Najlepiej wykorzystać do tego gazę jałową, którą układamy w obrębie elementów kostnych. Wówczas należy delikatnym ruchem ręki ustabilizować złamaną kończynę tak, aby nie doszło do dalszego przemieszczenia.

Jak przygotować domową apteczkę na wypadek urazów?

Aby szybko zareagować na wypadek, pod ręką warto mieć następujące artykuły:

• jałowe kompresy i gaza opatrunkowa,
• elastyczne bandaże,
• opaska dziana i siatkowa,
• plastry samoprzylepne,
• nożyczki z tępymi końcami,
• rękawiczki jednorazowe,
• chusta trójkątna do unieruchamiania kończyny,
• środek dezynfekujący (np. na bazie oktenidyny).

Pierwsza pomoc przy złamaniu – tego nie wolno robić

Do unieruchomienia złamanej kończyny możemy wykorzystać jakikolwiek przedmiot, który jest sztywny i jednocześnie idealnie dopasowuje się do miejsca urazu. Gdy pierwsza pomoc przedmedyczna zostanie udzielona, należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe i oczekiwać na jego przyjazd. Poszkodowany zostanie wówczas przetransportowany do szpitala i tam poddany dalszej diagnostyce.

Niekiedy zdarza się jednak, że usilna chęć niesienia pomocy poszkodowanemu, działa na jego niekorzyść. Czego nie wolno robić przy złamaniu kończyny? Bez względu na rodzaj złamania kończyny nie próbujmy nią ruszać ani tym bardziej jej nastawiać. Od tego jest wykwalifikowany personel medyczny! Dobrze byłoby ułożyć osobę poszkodowaną w pozycji bezpiecznej i zapewnić jej wsparcie na czas przyjazdu pogotowia. Radzimy również unikać podawania płynów lub jedzenia, gdyż mogą być źródłem potencjalnych trudności podczas podawania znieczulenia.

W zależności od rodzaju urazu i stopnia uszkodzenia ciągłości kości oraz pobliskich tkanek konieczna może okazać się interwencja chirurga, a także umieszczenie złamanej kończyny w gipsie. Okres rekonwalescencji trwa około kilku lub kilkunastu tygodni. Po upływie tego czasu poszkodowany powinien rozpocząć fizjoterapię zgodnie z zaleceniami specjalisty.

Najczęstsze błędy popełniane przy złamaniach – jak ich uniknąć?

Podczas udzielania pierwszej pomocy przy złamaniu kończyny nietrudno o błędy, które mogą doprowadzić do powikłań lub pogorszenia stanu poszkodowanego. Jednym z najczęstszych błędów jest próba przemieszczenia złamanej kończyny do „prawidłowej” pozycji. Takie działanie może spowodować dodatkowe uszkodzenia naczyń krwionośnych, nerwów lub tkanek miękkich.

Drugim poważnym uchybieniem jest stosowanie zbyt mocnego ucisku podczas bandażowania kończyny. Zbyt ciasne opatrunki mogą zaburzyć krążenie krwi, co prowadzi do niedotlenienia tkanek, a w skrajnych przypadkach nawet do ich martwicy. Warto pamiętać, że opatrunek powinien być stabilny, ale nie może powodować dodatkowego bólu ani drętwienia kończyny.

Nie należy również ignorować objawów wstrząsu pourazowego. Bladość skóry, zimny pot, przyspieszony oddech i spadek ciśnienia to sygnały alarmowe. Poszkodowanego należy ułożyć w pozycji przeciwwstrząsowej, czyli z nogami uniesionymi lekko ku górze, jeśli uraz tego nie uniemożliwia. Każda minuta może mieć znaczenie, dlatego szybka reakcja i opanowanie są kluczowe.