Dezynfekcja kojarzy się przede wszystkim ze szpitalem, gabinetem lekarskim i charakterystycznym zapachem preparatów odkażających, ale w praktyce spotykamy się z nią niemal każdego dnia. Stosuje się ją w placówkach medycznych, gabinetach kosmetycznych, zakładach pracy, a także w domu. Nie istnieje jednak jedna metoda, która sprawdzi się zawsze i na każdej powierzchni. Znaczenie ma zarówno rodzaj dezynfekowanego przedmiotu, jak i materiał, z którego został wykonany, sposób jego użytkowania czy rodzaj zagrożenia. W tym artykule wyjaśniamy najważniejsze metody dezynfekcji i podpowiadamy, czym różnią się dostępne rozwiązania.

Czym jest dezynfekcja?

Dezynfekcja to proces, którego celem jest zniszczenie lub unieszkodliwienie drobnoustrojów w takim stopniu, aby ograniczyć ryzyko zakażenia. Nie należy jednak utożsamiać jej ze sterylizacją. Sterylizacja ma prowadzić do eliminacji wszystkich form życia drobnoustrojowego, natomiast dezynfekcja nie musi niszczyć np. wszystkich przetrwalników bakterii. To rozróżnienie ma szczególne znaczenie w medycynie. Innych procedur wymaga blat czy fotel zabiegowy, a innych narzędzie mające kontakt z jałowymi tkankami. Dlatego trzeba sprawdzić przeznaczenie preparatu, zakres działania, wymagany czas kontaktu i zalecenia producenta.

Dezynfekcja chemiczna

To jedna z najbardziej rozpowszechnionych metod. Polega na zastosowaniu preparatu zawierającego substancje czynne zdolne do inaktywacji określonych drobnoustrojów. W profesjonalnych produktach wykorzystuje się m.in. alkohole, związki chloru, nadtlenek wodoru, kwas nadoctowy czy czwartorzędowe związki amoniowe. Nie można jednak stosować ich zamiennie. Preparaty różnią się zakresem działania i przeznaczeniem; mogą być gotowe do użycia albo wymagać przygotowania roztworu. Kluczowe jest przestrzeganie instrukcji, w tym zalecanego stężenia i czasu kontaktu.

Najczęściej stosowane środki dezynfekcyjne

Alkohole, przede wszystkim etanol i izopropanol, należą do dobrze znanych substancji stosowanych w dezynfekcji. Działają szybko na wiele bakterii, grzybów i wirusów, ale nie niszczą przetrwalników bakteryjnych. Z tego powodu preparat alkoholowy nie jest rozwiązaniem do każdego zastosowania. Produkty na bazie alkoholu sprawdzają się m.in. przy szybkiej dezynfekcji niewielkich powierzchni. W naszej hurtowni znajdziesz środki na bazie alkoholu do zastosowań określonych przez producenta. Przed użyciem trzeba też sprawdzić zgodność preparatu z danym materiałem.

Związki chloru

Drugą ważną grupą są związki chloru, w tym podchloryn sodu. Mają szerokie działanie przeciwdrobnoustrojowe, ale wymagają prawidłowego przygotowania i stosowania. Mogą działać korozyjnie na niektóre metale, odbarwiać tkaniny, a ich skuteczność może spadać w obecności zanieczyszczeń organicznych. Preparatów chlorowych nie wolno też dowolnie mieszać z innymi środkami chemicznymi.

Dezynfekcja za pomocą nadtlenku wodoru

Nadtlenek wodoru jest kolejną substancją wykorzystywaną w preparatach i technologiach dezynfekcyjnych. Jego działanie opiera się na procesach utleniania, które uszkadzają ważne elementy komórek drobnoustrojów. W zależności od stężenia i zastosowanej technologii może być wykorzystywany na różne sposoby. Trzeba przy tym odróżnić preparaty stosowane bezpośrednio na powierzchniach od specjalistycznych systemów wykorzystujących nadtlenek wodoru w postaci pary. W placówkach medycznych należy kierować się przeznaczeniem produktu lub urządzenia oraz obowiązującymi procedurami.

Dezynfekcja termiczna

Drobnoustroje można zwalczać nie tylko za pomocą chemii. Jedną z metod fizycznych jest dezynfekcja termiczna, czyli wykorzystanie odpowiednio wysokiej temperatury przez określony czas. Znajduje zastosowanie m.in. w profesjonalnych urządzeniach przeznaczonych do dekontaminacji sprzętu, jeżeli dany materiał jest odporny na temperaturę. Nie każdy przedmiot można jednak poddać działaniu wysokiej temperatury. Materiały wrażliwe mogą ulec uszkodzeniu, dlatego parametry procesu muszą wynikać z procedury oraz instrukcji urządzenia i dezynfekowanego sprzętu.

UV-C w walce z drobnoustrojami

Promieniowanie UV-C może inaktywować drobnoustroje poprzez uszkadzanie ich materiału genetycznego. Technologia ta znajduje zastosowanie m.in. w dezynfekcji powietrza, wody i wybranych powierzchni. Nie oznacza to jednak, że wystarczy skierować dowolną lampę UV na pomieszczenie, aby uznać je za prawidłowo zdezynfekowane. Skuteczność zależy m.in. od dawki promieniowania, odległości, czasu ekspozycji i tego, czy UV-C dociera do danego miejsca. Cienie i zabrudzenia mogą ograniczać efekt. Technologia wymaga więc właściwego doboru urządzenia i procedury i nie zastępuje standardowego czyszczenia.

Ozonowanie – gdzie znajduje zastosowanie?

Ozon ma właściwości utleniające i może inaktywować mikroorganizmy, dlatego wykorzystuje się go w określonych procesach technologicznych, m.in. związanych z uzdatnianiem wody czy specjalistyczną dekontaminacją. Jednocześnie jest gazem, którego wdychanie jest szkodliwe dla człowieka. Nie jest to więc prosty sposób na odkażenie wszystkiego. Proces wymaga odpowiedniego sprzętu, procedur i zabezpieczenia ludzi przed ekspozycją.

Bezdotykowa dezynfekcja pomieszczeń

Rozwiązania bezdotykowe są interesującym uzupełnieniem tradycyjnej dezynfekcji. Do tej grupy można zaliczyć niektóre systemy UV-C oraz technologie wykorzystujące nadtlenek wodoru w postaci pary. Ich zadaniem jest ograniczenie liczby drobnoustrojów w pomieszczeniu bez ręcznego przecierania każdej powierzchni. Bezdotykowa nie znaczy jednak bez przygotowania. Powierzchnie nadal wymagają odpowiedniego oczyszczenia, a system musi pracować według określonych parametrów i zasad bezpieczeństwa. To uzupełnienie zaplanowanych procedur, a nie sposób na pominięcie sprzątania.

Dezynfekcja powierzchni i sprzętu

Klamka, blat, fotel, stetoskop i urządzenie medyczne mają inne cechy. Dlatego preparat trzeba dopasować do powierzchni, uwzględniając wymagany poziom dezynfekcji oraz odporność materiału na substancję czynną. Szczególnej uwagi wymagają powierzchnie często dotykane: klamki, włączniki, blaty czy elementy wyposażenia w otoczeniu pacjenta. W przypadku urządzeń medycznych pierwszeństwo mają instrukcje producenta – niewłaściwa substancja może uszkodzić materiał lub urządzenie.

Dezynfekcja powietrza i wody

Dezynfekcja może obejmować również powietrze i wodę. W wodzie wykorzystuje się m.in. odpowiednio zaprojektowane systemy UV czy chlorowanie, natomiast w przypadku powietrza zastosowanie znajdują m.in. systemy UV-C. Technologia zawsze musi być dobrana do konkretnego zastosowania. Metoda odpowiednia do wody nie musi nadawać się do powierzchni, dlatego najpierw trzeba ustalić, co dezynfekujemy i jaki efekt jest wymagany.

Od czego zależy skuteczność dezynfekcji?

Nawet dobry preparat może nie zadziałać prawidłowo, jeżeli zostanie zastosowany niezgodnie z instrukcją. Znaczenie mają m.in.:

• właściwe stężenie
• czas kontaktu
• ilość produktu
• rodzaj powierzchni
• temperatura
• obecność zabrudzeń
• wcześniejsze czyszczenie

Usunięcie materiału organicznego i nieorganicznego jest istotnym elementem skutecznego procesu dezynfekcji i sterylizacji. Częstym błędem jest zbyt szybkie wytarcie środka. Jeśli producent określa czas, przez który powierzchnia ma pozostać zwilżona, trzeba go przestrzegać. Nie należy też samodzielnie zwiększać stężenia.

Jak wybrać metodę dezynfekcji?

Najpierw określmy, co będzie dezynfekowane: powierzchnia, wyposażenie, sprzęt medyczny, pomieszczenie, woda czy powietrze. Następnie sprawdźmy zakres działania preparatu, przeznaczenie, zgodność z materiałem i sposób użycia. Przy urządzeniach medycznych trzeba uwzględnić zalecenia ich producenta.

Nie należy też mylić czyszczenia, dezynfekcji i sterylizacji. To różne procesy. Oczyszczenie powierzchni często poprzedza dezynfekcję, a sprzęt mający kontakt z jałowymi tkankami może wymagać sterylizacji. W naszej hurtowni medycznej dostępne są produkty przeznaczone do profesjonalnej higieny i dezynfekcji. Dobrze dobrana metoda dezynfekcji to taka, która odpowiada rzeczywistemu zastosowaniu, jest bezpieczna dla danego materiału i może być wykonana dokładnie tak, jak przewidział producent.