Jak sobie radzić w przypadku założonego cewnika? Jak nosić worek na mocz? Jak często zmieniać cewnik?
Jak sobie radzić w przypadku założonego cewnika? Jak nosić worek na mocz? Jak często zmieniać cewnik?

Założenie cewnika do pęcherza moczowego lub do moczowodów to procedura inwazyjna, wiążąca się z pewnym ryzykiem powikłań oraz infekcji. Lekarz decyduje się na takie rozwiązanie, kiedy uzna, że spodziewane korzyści przewyższają ewentualne problemy. Prawidłowe dbanie o cewnik pozwala znacznie zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia efektów ubocznych, może też wyraźnie przyspieszyć i ułatwić rekonwalescencję oraz ulżyć pacjentowi w przebiegu różnych schorzeń czy w okresie po terapii lub po operacji. Cewnik właśnie został założony albo wkrótce ma być zastosowany u ciebie lub kogoś bliskiego? Sprawdź, jak postępować z nim na co dzień, aby miał on jak najmniejszy wpływ na jakość życia.

Kiedy zakłada się cewnik?

Cewnik ma postać elastycznej rurki z tworzywa sztucznego, połączonej ze zbiornikiem. Rurkę tę wprowadza się do pęcherza moczowego, najczęściej przez cewkę moczową, choć istnieją również inne możliwości – np. wprowadzenie cewnika przez skórę, prosto do nerki. O zastosowaniu konkretnego rodzaju cewnika decyduje lekarz, kierując się stanem pacjenta i jego najlepszym interesem.

Główną przyczyną cewnikowania jest zastój moczu w pęcherzu, spowodowany różnymi stanami chorobowymi (np. przerost prostaty), blokadami (np. guz) albo urazami mechanicznymi, które czasowo lub na stałe uniemożliwiają normalne oddawanie moczu. Jego założenie może też nastąpić w toku planowanej lub nagłej operacji, a także w przebiegu porodu (gdy ułożenie płodu powoduje blokadę cewki moczowej). Kolejnym wskazaniem do cewnikowania jest konieczność pobrania próbki moczu do badań wprost z pęcherza, potrzeba miejscowego podania leku, jak również przeprowadzanie badania obrazowego z kontrastem.

Jak przebiega zakładanie cewnika?

Cewnikowanie jest procedurą medyczną, którą może wykonywać wyłącznie ktoś posiadający odpowiednie przeszkolenie. Nie musi to być lekarz – również pielęgniarki mają właściwe kompetencje. Po przeszkoleniu cewnik może zakładać także osoba bez wykształcenia medycznego, w tym sam pacjent lub jego opiekun.

Zakładanie cewnika trwa krótko i przy odpowiedniej technice, nie powoduje bólu. Dren jest wprowadzany przez cewkę moczową. Końcówka cewnika, która ma znaleźć się w pęcherzu, pokrywana jest w tym celu żelem o właściwościach znieczulających i antybakteryjnych. Procedura jest nieco prostsza u kobiet, ponieważ ich cewka moczowa jest znacznie krótsza. Dodatkowo męska cewka moczowa charakteryzuje się anatomicznymi przewężeniami, a zatem potrzeba wprawy, aby zakładać cewnik prawidłowo. Wyjmowanie cewnika w celu jego całkowitego usunięcia lub wymiany nie jest bolesne i rzadko powoduje komplikacje.

Życie codzienne z cewnikiem

Jeśli cewnik został założony na czas porodu, operacji lub leczenia szpitalnego, przeważnie pozostaje on w ciele pacjenta krótko i jest usuwany przed jego wypisaniem do domu. Część schorzeń wymaga jednak stałego cewnikowania, a to oznacza, że do cewnika trzeba będzie się przyzwyczaić, przynajmniej na pewien czas.

Samo posiadanie cewnika nie wpływa na wyraźne pogorszenie komfortu życia. Pacjenci mogą chodzić do szkoły i do pracy, spacerować i wykonywać lekkie prace fizyczne. Należy jednak pamiętać o regularnym odpoczynku i nie przeciążaniu się.

Trudności może na początku sprawiać ułożenie się do snu. Trzeba pamiętać, że aby uniknąć ryzyka bezwiednego naruszenia cewnika, powinien się on znajdować pod nogą. Rurka musi być na tyle luźna, aby nie krępowała ruchów.

Noszenie cewnika łączy się również z koniecznością zastosowania pewnych zmian w diecie. Jeśli nie istnieją co do tego przeciwwskazania, podać płynów trzeba zwiększyć do 2-2,5 l na dobę. Zalecane są pokarmy lekkostrawne. Trzeba ograniczyć szczawiany (występujące głównie w zielonych warzywach), czerwone mięso oraz pokarmy zasadowe (tj. białe mięso i białko jaj). Niewskazane jest spożywanie alkoholu i stosowanie innych używek.

Jak wygodnie nosić worek na mocz?

Osoby chodzące najczęściej korzystają z worków do cewnikowania mocowanych do nogi. Umożliwiają one normalne poruszanie się i wykonywanie większości standardowych czynności, a jednocześnie nie są widoczne pod luźniejszymi ubraniami. Taki worek posiada kranik na dole, który umożliwia wylanie moczu wprost do toalety.

W przypadku osób leżących lub poruszających się na wózku inwalidzkim, znacznym uproszczeniem są zawieszki, umożliwiające utrzymanie prawidłowej pozycji worka, zgodnej z grawitacyjnym spływem cieczy. Zarówno w dzień, jak i w nocy, worek musi znajdować się poniżej poziomu pęcherza.

Podczas codziennych czynności sprawdzaj, czy rurka urologiczna nie jest zagięta lub skręcona – utrudnia to odprowadzanie moczu. 

Jak często trzeba opróżniać i wymieniać worek? Jak to robić?

Opróżnianie worka musi następować przed jego całkowitym zapełnieniem – warto zatem co pewien czas kontrolować ilość płynu. Chodzi nie tylko o komfort użytkowania worka, ale także o ułatwienie odpływu moczu z pęcherza.

Pamiętaj o zachowaniu zasad bezpieczeństwa. Najpierw dokładnie umyj dłonie. Następnie przetrzyj zawór spustowy gazikiem nasączonym płynem dezynfekującym. Po odbezpieczeniu zaworu, mocz należy zlać do pojemnika lub wprost do toalety, pamiętając, aby nie dotykać końcówką żadnych powierzchni. Po opróżnieniu worka, zawór ponownie przemywamy gazikiem i zamykamy, a następnie jeszcze raz dokładnie myjemy ręce.

Cały worek trzeba wymieniać co tydzień, chyba że okoliczności wymagają, aby robić to częściej (np. na skutek uszkodzenia). Podczas wymiany możesz przymocować cewnik do tej samej albo do drugiej nogi – kluczowe znaczenie ma tutaj twój komfort.

Wymiana worka przebiega dość sprawnie. Całość znów należy zacząć od umycia dłoni. Następnie należy założyć rękawiczki ochronne oraz rozłączyć cewnik z drenem. Końcówkę cewnika dezynfekujemy i podpinamy nowy, jałowy zestaw. Po zdjęciu rękawiczek, ponownie myjemy ręce.

Zapobieganie infekcjom podczas używania cewnika

Największym problemem związanym z cewnikowaniem jest podwyższone ryzyko infekcji, wynikające z odsłonięcia drogi do wewnętrznych struktur ciała. To dlatego należy bardzo skrupulatnie przestrzegać procedur higienicznych.

Przede wszystkim nie wolno odłączać worka od drenu bez potrzeby, tj. w sytuacji innej niż jego wymiana. Przed i po każdej czynności, takiej jak opróżnienie czy wymiana worka, należy dokładnie myć i dezynfekować ręce. Kluczowa jest również czystość: dwa razy dziennie trzeba dokładnie myć krocze, ujście cewki moczowej i zewnętrzną część cewnika. Po każdym myciu zmieniamy bieliznę. Kąpiele w wannie nie są wskazane – w czasie leczenia trzeba przestawić się na prysznic. Należy regularnie monitorować zapełnienie worka i jego pozycję oraz położenie drenu.

Niezbędna jest także wizualna kontrola moczu pod kątem jego koloru i innych właściwości (np. spienienia, obecności krwi). Z uwagi na bliskość anatomiczną układu moczowego i wydalniczego, należy również zadbać o regularne wypróżnienia, eliminując z diety pokarmy powodujące zaparcia.

Jak często trzeba wymieniać cewnik?

Jeśli stan pacjenta wymaga długotrwałego cewnikowania, o częstotliwości wymiany całego cewnika decyduje lekarz. Jeśli nie doszło do zakażenia i nie występują żadne niepokojące objawy, wystarczy robić to raz na 3 miesiące.

Wymiany cewnika dokonuje przeważnie pielęgniarka lub lekarz, ale w określonych sytuacjach może się tego nauczyć również sam chory albo jego opiekun.

Kiedy trzeba udać się do lekarza?

Cewnikowanie może wiązać się z wystąpieniem pewnych komplikacji. To dlatego tak ważne jest monitorowanie wyglądu moczu oraz miejsca wprowadzenia cewnika, a także nauczenie się odczytywania sygnałów wysyłanych przez organizm.

Powodem do kontaktu z lekarzem jest przede wszystkim brak moczu w zbiorniku przez co najmniej 4 godziny, a także uczucie wypełnienia pęcherza, parcia na cewkę moczową, ból w podbrzuszu, szczypanie i pieczenie oraz skurcze pęcherza. Niepokojąca jest również wydzielina z cewki moczowej, zwłaszcza krwista lub ropna. Konieczne jest odbycie pilnej konsultacji również w sytuacji, gdy zauważysz krew w moczu albo wyraźną zmianę jego zabarwienia, nie wynikającą z właściwości spożywanych pokarmów. Umów się na wizytę także wtedy, gdy czujesz ogólne osłabienie, pojawia się gorączka lub dreszcze. Niestety lekarz musi zainterweniować również wtedy, gdy doszło do nieprawidłowego założenia cewnika albo jego uszkodzenia – np. mocz wycieka po brzegach.

Trening pęcherza po usunięciu cewnika

Gdy leczenie z wykorzystaniem cewnika dobiega końca, możliwe będzie jego usunięcie. Przez kilka dni możesz odczuwać objawy podrażnienia, takie jak pieczenie i szczypanie, zwłaszcza w trakcie oddawania moczu. Otarcia powstałe w trakcie usuwania drenu mogą również powodować niewielkie krwawienie.

Po długotrwałej terapii, pęcherz może wymagać pewnego wsparcia, aby odzyskać dawną sprawność. Na początku normalnym jest częste chodzenie do toalety – pęcherz przyzwyczaił się do ciągłego odpływu moczu i trzeba ponownie nauczyć go, aby bardziej się rozciągał. Potrzeba częstego korzystania z toalety może mieć również podłoże psychiczne – wówczas pomoże trzymanie się stałego harmonogramu opróżniania pęcherza, z powolnym wydłużaniem odstępów pomiędzy wizytami w toalecie. Bardzo pomocne jest też wzmacnianie mięśni dna miednicy – ćwiczenia polegające na ich zaciskaniu i rozluźnianiu wykonujemy przy pustym pęcherzu, po kilkadziesiąt powtórzeń, w kilku cyklach dziennie.

Wbrew pozorom, życie z cewnikiem wcale nie musi wiązać się z wielkimi wyrzeczeniami. Dzięki jego założeniu, układ moczowy pacjenta ma szanse szybciej się zregenerować a procesy fizjologiczne przebiegają w sposób możliwie najbardziej zbliżony do naturalnego. Najczęściej cewnikowanie jest procesem odwracalnym – po usunięciu przyczyn, można z niego zrezygnować i powrócić do standardowego funkcjonowania. Z kolei w przypadku schorzeń czy urazów, które trwale uniemożliwiają odpływ moczu z pęcherza czy z nerek, cewnikowanie jest szansą na prowadzenie życia niemal nie odbiegającego od normy i z pewnością stanowi najlepsze możliwe rozwiązanie. Istotnym jest, aby zarówno pacjent, jak i jego najbliżsi, mieli podstawową wiedzę o cewnikowaniu, aby móc przeprowadzać czynności pielęgnacyjne starannie ale bez zbędnego stresu.

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper Premium