Na badania wybieramy się co roku. Skrupulatnie przestrzegamy terminu a jeśli wykryte zostaną jakieś nieprawidłowości, umawiamy się do specjalisty w celu dokonania pogłębionej diagnostyki i rozwiązania problemu, zanim sytuacja się pogorszy. Mowa niestety nie o naszym zdrowiu, ale o samochodzie. Troskę o pojazd narzuca na nas prawo, ale o siebie musimy zadbać sami. Niestety na dobrych chęciach często się kończy. Nie mamy czasu, nie lubimy lekarzy, igieł, aparatury. Konsekwencje tych zaniedbań mogą być naprawdę poważne. Wiele chorób nie daje żadnych objawów aż do momentu, gdy leczenie jest już mocno skomplikowane albo wręcz niemożliwe. Jakim badaniom powinny regularnie poddawać się kobiety w różnym wieku? Sprawdź nasz przewodnik.
Na te badania nigdy nie jest za wcześnie
Kolejne lata mijają a my zastanawiamy się, czy to już? Kiedy mija magiczna granica, od której należy zacząć poddawać się regularnym badaniom profilaktycznym? Tak naprawdę taka data nie istnieje i już 20-latki powinny regularnie kontrolować stan swojego zdrowia. Choroby nie zawsze są związane z wiekiem – czasami to kwestia ekspozycji na czynniki środowiskowe, czasami decydują nasze złe nawyki, czasami geny a czasami po prostu przypadek.
To dlatego raz w roku każda kobieta, niezależnie od wieku, powinna wykonać następujący zestaw badań:
Morfologia: podstawowe badanie krwi. Materiał pobierany jest najczęściej z żyły ramieniowej, w zgięciu łokcia (jest to typowe dla większości standardowych badań krwi). Test pozwala na wykrycie nieprawidłowości w budowie, wielkości i ilości poszczególnych składników krwi.
OB: czyli tzw. opad. Sprawdzeniu podlega czas, w jakim krwinki zaczynają łączyć się z sobą i opadać na dno probówki. Na tej podstawie można wykryć symptomy toczącej się infekcji.
Próby wątrobowe: również wykonywane z krwi. Zweryfikowana zostaje ilość enzymów AspAT, ALAT, ALP i GGTP, a także poziom barwnika – bilirubiny. Stanowią wstęp do diagnozy chorób wątroby i dróg żółciowych.
Kreatynina: badanie krwi polegające na sprawdzeniu, ile tego związku znajduje się we krwi. Pozwala na wstępną ocenę stanu nerek.
Badanie ogólne moczu: ocena jego właściwości fizycznych i chemicznych. Próbkę pacjentka pobiera samodzielnie, do specjalnego pojemnika. Kobieta musi przy tym pamiętać o dokładnym umyciu okolic pochwy przed sporządzeniem próbki, aby nie została ona zanieczyszczona bakteriami z dróg rodnych.
Badanie ginekologiczne: każda kobieta powinna co roku sprawdzać stan swojej szyjki macicy, poddając się badaniu cytologicznemu (dla młodych kobiet istotnym może być fakt, że odpowiednie wzierniki umożliwiają wykonanie tego badania przez ryzyka przerwania hymenu). Lekarz wykona również USG transwaginalne (u dziewicy przeprowadzone ono zostanie przez odbyt).
Badanie stomatologiczne: obejmujące ocenę stanu uzębienia i jamy ustnej. Warto odwiedzić dentystę co najmniej raz w roku, nawet jeśli nie odczuwamy bólu. Jakiekolwiek ubytki w zębach i stany zapalne powinny być wyleczone zanim rozpoczniemy starania o dziecko.
Badania profilaktyczne dla kobiet po 30 r.ż.
Z wiekiem lista badań będzie się wydłużać. Nie ma co kłócić się z kalendarzem – lepiej pozostać zdrową 30-latką niż udawać, że nasz organizm funkcjonuje identycznie, jak dekadę wcześniej. Do wszystkich wymienionych powyżej testów, w czwartej dekadzie życia kobieta powinna dopisać następujące:
Lipidogram: kolejne badanie z krwi. Umożliwia wykazanie poziomu trójglicerydów i cholesterolu: całkowitego oraz z podziałem na frakcje (HDL - „dobry”, LDL - „zły”). Stanowi pomoc w ocenie ryzyka wystąpienia wielu schorzeń układu krążenia, w tym zwłaszcza miażdżycy.
Badanie okulistyczne: wykonywać powinni je wszyscy – zarówno osoby ze stwierdzoną wadą wzroku, jak i te nie korzystające ze szkieł korekcyjnych. Co ciekawe, pogarszanie się wzroku może następować powoli i często nawet nie zdajemy sobie z niego sprawy, póki nie udamy się do specjalisty. Szczególnym wskazaniem do kontroli ciśnienia wewnątrzgałkowego jest zbliżający się poród.
USG jamy brzusznej: jeśli nie ma niepokojących sygnałów, powinno być przeprowadzane co 5 lat, aby wyeliminować rozwijanie się chorób nie dających wczesnych objawów.
RTG klatki piersiowej: służy do oceny wszystkich narządów znajdujących się w klatce piersiowej (płuca, serce) oraz kręgosłupa (pod kątem skrzywień, zwapnień). Powinno być wykonywane raz na 5 lat (częściej w przypadku palaczy).
Badania profilaktyczne dla kobiet po 40 r.ż.
Wiele kobiet uważa 40. urodziny za symboliczny moment w życiu. Nie warto wierzyć, że młodość kończy się w jakimś konkretnym punkcie czasu – wiele zależy od naszego nastawienia, ale też od wieku metabolicznego. Aby mieć pewność, że jesteśmy zdrowe nie tylko duchem, ale i ciałem, do wymienionych wcześniej badań trzeba dodać następujące:
EKG: bezbolesne badanie pozwalające na wychwycenie nieprawidłowości w pracy serca. Należy je powtarzać co 3 lata.
Badanie kału: pod kątem obecności krwi utajonej, która może świadczyć o nieprawidłowościach w funkcjonowaniu dolnego odcinka układu pokarmowego.
Gastroskopia: badanie problematyczne, ponieważ należy do wyjątkowo nieprzyjemnych. Polega na wprowadzeniu kamery do górnego odcinka układu pokarmowego – przez usta i gardło aż do żołądka i dwunastnicy. Warto jednak chwilę się pomęczyć, aby wykluczyć lub wcześnie wykryć poważne choroby, takie jak wrzody czy nowotwory, a także refluks lub zakażenie helicobacter pylori – bakterią powodującą przewlekłe zapalenie błony śluzowej.
Badania profilaktyczne dla kobiet po 50 r.ż.
Po osiągnięciu półwiecza należy przede wszystkim zwiększyć częstotliwość wspomnianych wcześniej badań. Co roku warto udać się do okulisty, wykonać EKG, USG oraz badania krwi, moczu i kału. Dochodzą także nowe procedury, których lepiej nie zaniedbywać. Zalicza się do nich:
Mammografia: badanie struktury piersi, pozwalające wykluczyć nowotwory, albo przynajmniej wykryć je na tyle wcześnie, by można było je skutecznie leczyć. Wykonywać ją należy co 2 lata.
Badanie słuchu: to właśnie po 50. r.ż. dochodzić może do pierwszych poważniejszych ubytków słuchu. Warto to sprawdzić, poddając się bezbolesnemu badaniu audiofonicznemu.
Kolonoskopia: podobna do gastroskopii, ale tym razem kamerę wprowadza się do jelita grubego przez odbyt. Wymaga odpowiedniego przygotowania na kilka dni wcześniej, w celu oczyszczenia jelit. Umożliwia wykrycie nowotworów i innych schorzeń, które niestety dość często pojawiają się po 50-tce.
Densytometria: to bezinwazyjne, obrazowe badanie gęstości kości. Od 50. r.ż. kobiety powinny wykonywać je co najmniej co 10 lat, głównie z uwagi większego niż w przypadku mężczyzn narażenia na osteoporozę.
Badanie tarczycy: wykonywane z krwi. Umożliwia określenie poziomu hormonów, których poziom może zacząć się wahać w związku z menopauzą.
Badania profilaktyczne dla kobiet po 60 r.ż.
60 lat to dla wielu kobiet czas przejścia na emeryturę. Można więc porządnie o siebie zadbać – a warto zacząć od najważniejszych badań profilaktycznych, do których w tym momencie dołączają:
Badanie poziomu witamin i makroelementów: wykonywane z krwi. Umożliwiają rozpoczęcie suplementacji, gdy poziomy okazują się zbyt niskie. Wypłukiwanie substancji odżywczych i niska przyswajalność pojawiają się z wiekiem i często postępowanie dietetyczne może się okazać niewystarczające, aby zniwelować straty wit. D, fosforu czy wapnia.
Badanie miednicy: wykonywane w gabinecie ginekologicznym, pozwalające na określenie stanu narządów rodnych, ale też pomocne jeśli pojawia się problem nietrzymania moczu.
Badania jelit: wykonywane z krwi. Umożliwiają określenie poziomu przeciwciał ASCA i ANCA, co z kolei stanowić może podstawę dalszej diagnostyki.
Samobadanie w domu – co można sprawdzić bez wizyty w przychodni?
Poza badaniami zleconymi przez lekarza, warto postawić na codzienną rutynę polegającą na sprawdzaniu podstawowych parametrów przy pomocy ogólnie dostępnych, niedrogich i łatwych w obsłudze urządzeń. W ten sposób sprawdzane być mogą:
Ciśnienie krwi i tętno: dobrą praktyką jest prowadzenie dzienniczka z zapisami poszczególnych pomiarów, dzięki czemu łatwiej będzie wytropić nieprawidłowości. Do pomiarów używa się domowego ciśnieniomierza rękawowego, najczęściej już elektronicznego.
Saturacja krwi: jej spadek to sygnał alarmowy, że z układem oddechowym dzieje się coś niepokojącego. Aby ją badań, należy posiadać pulsoksymetr.
Poziom cukru we krwi: cukrzyca jest już chorobą cywilizacyjną. Może ją poprzedzać insulinooporność. Ponieważ wysoki poziom cukru może bardzo długo nie dawać żadnych objawów, badanie to jest kluczowe, również dla młodych ludzi. Wystarczy w tym celu wyposażyć się w domowy glukometr, nakłuwacz z igłami i paski.
Ponadto należy uważnie wsłuchiwać się w sygnały płynące z ciała, aby wcześnie reagować na wszystkie nieprawidłowości – np. zaburzenia miesiączkowania, bóle, pojawianie się nowych znamion (lub zmiana wyglądu starych), nieuzasadnione zmęczenie, spadek odporności. Osoby należące do różnych grup ryzyka powinny do pakietu standardowych badań włączać jeszcze specjalistyczne (np. markety nowotworowe, jeśli w rodzinie występowały przypadki zachorowania na raka).
Finansowanie badan profilaktycznych – czy trzeba za nie płacić prywatnie?
Bardzo wiele osób rezygnuje z badań profilaktycznych ze względu na ich ceny. Faktycznie, prywatne wykonanie podstawowych badań krwi to już koszt kilkudziesięciu złotych, podczas gdy cena za kolonoskopię może przekroczyć 1000 zł.
Pamiętajmy zatem, że jako obywatele mamy prawo do regularnego kontrolowania swojego zdrowia w ramach NFZ. Nie należy wstydzić się prosić lekarza pierwszego kontaktu o skierowanie i warto być stanowczym, jeśli waha się on z jego wystawieniem.
Lista badań profilaktycznych wydaje się długa. Tymczasem przy dobrym i odpowiednio wczesnym rozplanowaniu, wystarczy poświęcić na nie jeden dzień. To jeden dzień, który mogłybyśmy spędzić latem na plaży a zimą na nartach. To jeden dzień, w trakcie którego zdążyłybyśmy zrobić wiele słoików przetworów albo przegląd szafy. To jeden dzień, który można by spędzić na zakupach albo pod kołdrą, oglądając ulubiony serial. To też jeden dzień, który może uratować nam życie – my uważamy, że warto. A ty?